Korzystanie z bankowości internetowej i mobilnej to codzienność wielu z nas, nawet jeśli jesteśmy fanami obrotu gotówkowego. Pierwsze konta bankowe z dostępem przez Internet powstały jeszcze w latach 90-tych ubiegłego wieku, a obecnie za pośrednictwem sieci wykonuje się większość operacji finansowych – również związanych z zakupami czy po prostu przelewami środków między bliskimi.

Jednak rozwój technologii niesie za sobą ryzyko, którego nie zawsze jesteśmy w stanie uniknąć. Może być tak, że zamiast zapłacić za coś w sklepie internetowym udzielamy dostępu do konta oszustowi, a przecież nie jest to jedyna znana praktyka kradzieży pieniędzy. Czasami może się wydawać, że to na pewno nigdy nas nie spotka, że my jesteśmy uważni, ostrożni – praktyka pokazuje, że również osoby uważne i ostrożne stają się ofiarami kradzieży danych, phishingu lub manipulacji telefonicznej.

Jeśli tylko trafi do nas informacja o „wyczyszczeniu” naszego konta, w pierwszej kolejności powinniśmy zadbać o bezpieczeństwo tu i teraz. Należy zatrzymać udostępnianie danych, zablokować dostęp osobom nieuprawnionym do naszego konta bankowego, natychmiast powiadomić bank. W ten sposób ograniczamy negatywne skutki oszustwa. Jednak co możemy zrobić później?

Na pewno należy pamiętać, że oszustwo jest przestępstwem zagrożonym karą do 8 lat pozbawienia wolności. Jednak na drodze postępowania karnego można domagać się nie tylko ukarania sprawcy, ale też
naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody – a zatem również zapłaty pieniędzy, które zostały nam zabrane. Jako osoba pokrzywdzona posiadamy liczne uprawnienia do obrony własnych praw i interesów,
a dotyczy to zarówno postępowania prowadzonego przez organy ścigania (np. Policja czy Prokuratura), jak i tego już w sądzie, gdzie możemy działać jako oskarżyciel posiłkowy.

Art. 286. kodeksu karnego
§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 287. kodeksu karnego
§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez upoważnienia, wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych lub zmienia, usuwa albo wprowadza nowy zapis danych informatycznych, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Czy zgłoszenie sprawy na Policję gwarantuje nam zwrot środków? Niestety nie – oszustwo to przestępstwo, gdzie wykrycie sprawcy nie jest łatwe. Nierzadko mamy też tutaj do czynienia z całą grupą przestępczą. Czy oznacza to, że w tym wypadku szkoda zachodu? Na pewno nie. Czasami oszuści są
sprytniejsi niż organy ścigania, a czasami nie. Może się okazać, że akurat w naszej sprawie przestępca zostanie wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności. Ma to tym większe znaczenie, jeśli domaganie się zwrotu środków od banku będzie nieskuteczne.

Postępowanie karne to jedno, ale jeśli Twoja sytuacja wiąże się z wystąpieniem tzw. „nieautoryzowanej transakcji” masz prawo do domagania się od banku dokonania zwrotu Twoich pieniędzy.

Co to jest ta nieautoryzowana transakcja? Mówiąc najprościej – jest to transakcja, na którą nie wyraziliśmy zgody w sposób przewidziany w naszej umowie z bankiem tj.:

• transakcja, na którą w ogóle nie wyraziliśmy zgody,
• transakcja, na którą nie wyraziliśmy zgody w sposób zgodny z umową.

Z zastrzeżeniem art. 44 ust. 2, w przypadku wystąpienia nieautoryzowanej transakcji płatniczej dostawca płatnika niezwłocznie, nie później jednak niż do końca dnia roboczego następującego po dniu stwierdzenia wystąpienia nieautoryzowanej transakcji, którą został obciążony rachunek płatnika, lub po
dniu otrzymania stosownego zgłoszenia, zwraca płatnikowi kwotę nieautoryzowanej transakcji płatniczej, z wyjątkiem przypadku gdy dostawca płatnika ma uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy, aby podejrzewać oszustwo, i poinformuje o tym w formie pisemnej organy powołane do ścigania przestępstw. W przypadku gdy płatnik korzysta z rachunku płatniczego, dostawca płatnika przywraca obciążony rachunek płatniczy do stanu, jaki istniałby, gdyby nie miała miejsca nieautoryzowana transakcja płatnicza. Data waluty w odniesieniu do uznania rachunku płatniczego płatnika nie może być późniejsza od daty obciążenia tą kwotą.

Powyższy przepis nakłada na bank obowiązek dokonania zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji, niezależnie od m. in. wyniku postępowania karnego.

Czy bank zawsze zwraca środki? Niekoniecznie, istnieje kilka sytuacji, w których bank może odmówić dokonania zwrotu. Najważniejsze z nich to:

1. Termin – mamy obowiązek powiadomić bank o nieautoryzowanych transakcjach niezwłocznie, a obowiązek dokonania zwrotu środków wygasa, jeśli zgłoszenie nie wpłynęło w terminie 13 miesięcy od dnia obciążenia rachunku,

2. Oszustwo – jeśli bank podejrzewa po naszej stronie oszustwo, należycie je udokumentuje i złoży odpowiednie zawiadomienie do organów ścigania, może odmówić dokonania zwrotu środków

3. Wina lub rażące niedbalstwo – jeśli celowo doprowadziliśmy do nieautoryzowanej transakcji lub
   doszło do niego ze względu na nasze rażące niedbalstwo, jako płatnik odpowiadamy za nieautoryzowaną
   transakcję w pełnej wysokości,

Warto też pamiętać, że w niektórych sytuacjach odpowiedzialność banku jest ograniczona, w innych – rozszerzona.
W przypadku odmowy dokonania zwrotu środków przez bank, warto swoją sytuację i rozważyć złożenie reklamacji, czy nawet wystąpienie na drogę sądową. Znane są sytuacje, w których banki nie dokonują zwrotu środków lub zwracają je po terminie wbrew przepisom ustawy.

Jak zabezpieczyć się na przyszłość?

Na pewno każdorazowo należy pamiętać, żeby weryfikować adres strony banku i źródło aplikacji bankowej – nawet jeśli to niewygodne w zestawieniu z prostym wpisaniem nazwy banku w wyszukiwarkę. Hasło ustawmy silne, nikomu go nie podawajmy (pracownikowi banku też nie), a dotyczy to również danych autoryzacji, kodu BLIK, czy informacji z karty płatniczej. Przede wszystkim zachowajmy ostrożność, a jeśli już doszło do incydentu – działajmy od razu.

Niezależnie od tego warto mieć świadomość, że technologia rozwija się tak szybko, że błędem jest zakładanie, iż zastosowanie konkretnych środków ostrożności na dziś, gwarantuje bezpieczeństwo w przyszłości. Co chwilę docierają do nas informacje o nowych „pomysłach” oszustów, jednak zwykle ze
znacznym opóźnieniem.

PRZYKŁAD

→ w ostatnim czasie opisano nową formę „oszustwa na BLIK”. W tym przypadku otrzymujemy przelew BLIK, by za chwilę odebrać telefon z prośbą o oddanie wysłanej „przypadkowo” kwoty – akurat na inny numer telefonu lub inny rachunek bankowy.

Istotą tego oszustwa jest presja czasowa – oszust prosi o działanie natychmiast, przekonuje, że środki są mu pilnie potrzebne.

Znając model oszustwa, mamy wyższe prawdopodobieństwo skutecznej ochrony – po prostu konkretne działanie zapala nam w głowie czerwoną lampkę. Nie mając tej wiedzy bazowej, o wiele trudniej będzie
nam domyślić się, że coś jest nie tak. Dlatego posiadaną wiedzę należy co jakiś czas odświeżać, zawsze w oparciu o wiarygodne źródła. Niektóre serwisy oferują przesyłanie powiadomień w przypadku wykrycia
nowej formy działania oszustów i warto taką opcję rozważyć.

Jeśli jednak już utraciłeś środki, nie możesz samodzielnie ich odzyskać albo po prostu – nie wiesz, co teraz zrobić, skontaktuj się z radcą prawnym lub adwokatem.